Nadawca:
Zespół Konsultacyjny Lotnictwa Lekkiego

https://lotnik.org/zkll.php

ul. Bakaliowa 4

04-222 Warszawa

ZKLL@lotnik.org

Adresat:
Ministerstwo Infrastruktury
ul. Chałubińskiego 4/6
00-928 Warszawa

Do wiadomości:
– Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego

Stanowisko w sprawie strefy EP R129 oraz wykonywania nadzoru nad PAŻP

Działając w imieniu Zespołu Konsultacyjnego Lotnictwa Lekkiego, pragniemy zwrócić uwagę na problem adekwatności, proporcjonalności oraz długofalowych skutków stosowanych obecnie środków ochrony przestrzeni powietrznej RP, w szczególności w kontekście kolejnych przedłużeń ograniczeń lotów w strefie EP R129.

Podstawa prawna nadzoru:
Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy – Prawo lotnicze, nadzór nad lotnictwem cywilnym sprawuje Minister Infrastruktury. Obejmuje on w szczególności ocenę funkcjonowania systemu lotnictwa cywilnego, w tym działalności Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej (PAŻP), w tym zapewnienia, aby decyzje PAŻP były zgodne z prawem, zasadą proporcjonalności oraz interesem publicznym.

1. Nieadekwatność środka do charakteru zagrożenia

Cykliczne, administracyjne wyłączanie znacznych obszarów przestrzeni powietrznej z użytkowania cywilnego jest środkiem najdalej idącym, a jednocześnie najmniej selektywnym.

• Nie różnicuje poziomów ryzyka ani typów operacji lotniczych (GA, BSP, transport pasażerski).
• Skutkuje paraliżem aktywności gospodarczej i społecznej w obszarach objętych strefą.
• Tworzy precedens administracyjny, który może być wykorzystywany w innych sytuacjach jako rozwiązanie „protekcyjne” bez adekwatnej oceny skutków.

Jeżeli zagrożenie ma charakter:

• epizodyczny – środki powinny być krótkotrwałe i precyzyjne, a nie obejmować całe regiony przez tygodnie lub miesiące,
• utrzymujący się – państwo powinno wdrażać rozwiązania systemowe (np. stałe struktury przestrzeni, monitorowanie radarowe, procedury reagowania), a nie powtarzać tymczasowe blokady.

Powtarzalne ograniczenia w tej samej konfiguracji przestrzennej wskazują na brak spójnej, długofalowej koncepcji zarządzania ryzykiem i nieprzewidywalność dla użytkowników przestrzeni powietrznej.

2. Aspekt prawny – sprzeczność z intencją ustawodawcy

Art. 119 Prawa lotniczego wyraźnie rozróżnia ograniczenia krótkotrwałe (do 3 miesięcy) od ograniczeń o charakterze długotrwałym, które wymagają wprowadzenia ich w drodze rozporządzenia.

Cykliczne przedłużanie ograniczeń w tej samej konfiguracji przestrzennej, nawet jeśli formalnie mieści się w granicy trzech miesięcy, prowadzi do skutku materialnego zbliżonego do ograniczenia stałego. Takie działanie:

• nie odpowiada intencji ustawodawcy,
• podważa zasadę proporcjonalności,
• narusza pewność prawa dla sektora lotnictwa cywilnego.

3. Rozporządzenie wykonawcze – obowiązek uzasadnienia

Rozporządzenie wykonawcze regulujące wprowadzanie czasowych ograniczeń lotów wymaga, aby:

• ograniczenia miały charakter incydentalny,
• były stosowane tylko w zakresie i czasie niezbędnym do osiągnięcia celu, dla którego zostały wprowadzone,
• istniało stosowne uzasadnienie dla każdego przedłużenia.

W przypadku strefy EP R129 nie udostępniono publicznie:

• powodów, dla których ograniczenie musi obowiązywać przez maksymalny okres,
• analizy możliwych środków bardziej selektywnych,
• przesłanek faktycznych dla utrzymania tej samej konfiguracji przestrzennej.

Brak takiego uzasadnienia powoduje, że stosowanie procedury formalnie zgodnej z rozporządzeniem nie spełnia jego istoty i celu.

4. Działania hybrydowe a „samoograniczanie się” państwa

Praktyka cyklicznych przedłużeń wpisuje się w logikę działań hybrydowych potencjalnego agresora:

• wymusza decyzje administracyjne ograniczające aktywność cywilną i gospodarczą,
• przerzuca koszty destabilizacji na państwo broniące się,
• nie wymaga eskalacji militarnej ze strony agresora, a mimo to paraliżuje własną przestrzeń powietrzną.

5. Społeczeństwo jako element odporności państwa

Nowoczesna doktryna bezpieczeństwa zakłada, że obrona państwa obejmuje całe społeczeństwo, a nie wyłącznie siły zbrojne.

• Lotnictwo cywilne, w tym lotnictwo ogólne i operacje bezzałogowe, wspiera odporność państwa poprzez rozwój kompetencji, infrastruktury i zdolności reagowania.
• Powtarzalne wyłączanie tej przestrzeni osłabia odporność państwa w perspektywie średnio- i długoterminowej, ograniczając praktyczne doświadczenie operatorów i rozwój systemu reagowania kryzysowego.

Wniosek:
Dalsze stosowanie kolejnych przedłużeń strefy EP R129 bez szerokiej debaty, prowadzi do utrwalenia praktyki pozbawionej wyraźnego mandatu ustawowego i systemowego uzasadnienia strategicznego.

Z poważaniem,

w imieniu Zespołu Konsultacyjnego ds. Lotnictwa Lekkiego

Artur Caban

Zbigniew Kędziora

Ryszard Lewandowski

Dariusz Lewek

Robert Pietracha

Marek Sudomirski